ANTARKTYKA

Antarktyka :: Polacy w Antarktyce :: przed 1918 rokiem :: Antoni Bolesław Dobrowolski (1872-1954)

Antoni Bolesław Dobrowolski (1872-1954)


Urodził się 16 czerwca 1872 roku w ówczesnym powiecie radomskim. Pochodził z biednej rodziny, jego ojciec był chłopem bezrolnym a na życie zarabiał imając się najróżniejszych zajęć: był zdunem, organistą, zajmował się również potajemnie nauczaniem dzieci wiejskich. Antoni od 12 roku życia pracował zdobywając środki na swoje wykształcenie. Niski poziom szkolnictwa w zaborze rosyjskim powodował w tym czasie rozwój kółek samokształceniowych, w których Dobrowolski brał aktywny udział. Do szkoły średniej uczęszczał już w Warszawie, dorabiając korepetycjami.
 
Pół roku po zdaniu matury (w 1891 roku) został aresztowany za działalność konspiracyjną w rewolucyjnej organizacji „Proletariat” i skazany na 3 lata więzienia. Początkowo osadzono go w dziesiątym pawilonie cytadeli, potem na Pawiaku i w petersburskim więzieniu, aż wreszcie zasłany został do Tyflisu na Kaukazie. Po dwóch latach zesłania udało mu się uciec dzięki pomocy rewolucjonistów ormiańskich. Przedostał się do Zurychu, gdzie rozpoczął studia przyrodnicze, następnie przeniósł się do Belgii, gdzie ukończył edukację uniwersytecką.

W sierpniu 1897 roku, na kilkanaście dni przed początkiem belgijskiej wyprawy polarnej na statku „Belgica” Dobrowolski pojawił się w Antwerpii, starając się o wciągnięcie go na listę członków ekspedycji – niestety bezskutecznie. 21 sierpnia, w Ostendzie - pierwszym porcie, do którego musiał zawinąć statek aby naprawić awarię kotła parowego dwóch członków wyprawy (lekarz i drugi meteorolog) zrezygnowało z dalszego rejsu. Na zwolnione miejsce natychmiast zgłosił się ponownie nie zrażony wcześniejszym odrzuceniem Dobrowolski. Tym razem przyjęto go z otwartymi ramionami, dzięki uporowi i odrobinie szczęścia udało mu się wejść w skład wyprawy.
 
        ”Naprawdę więc jadę tam, do białego Sfinksa Południa, na odsłonięcie odwiecznej tajemnicy globu? Nie wierzyłem swemu szczęściu….” – pisał w swoim dzienniku.
 
Początkowo był zwykłym marynarzem, ale w połowie rejsu (już w czasie postoju w okowach lodu) 25 marca 1898 roku przeszedł do sztabu naukowego wyprawy. Odtąd codziennie prowadził żmudne zapisy danych meteorologicznych (co godzinę) oraz obserwacje chmur i śniegu. Po powrocie z Antarktyki, jego wkład naukowy w rezultaty wyprawy był na tyle duży, że przyznano mu w Belgii dwuletnie stypendium na opracowanie wyników badań.

W latach 1905-1907 Dobrowolski był Członkiem Międzynarodowego Biura do Spraw Polarnych w Brukseli. Po amnestii ogłoszonej w 1907 roku przez cara Mikołaja II dla emigrantów politycznych Dobrowolski wrócił do kraju i poświęcił się pracy wychowawczej z młodzieżą oraz pracy naukowej. W 1914 roku wydał w Polsce książkę pt. „Wyprawy Polarne”, w której opisał swoje wrażenie z Antarktycznej zimy i nocy polarnej spędzonej na statku „Belgica”, za którą przyznano mu Nagrodę Literacką m. st. Warszawy.
 
W czasie I wojny światowej Dobrowolski pracował w Szwecji na stypendium z tzw. „kasy Mianowskiego”, co pozwoliło mu na kontynuowanie studiów nad budową płatków śniegu i kryształów lodu. W latach 1917-1922 pracował w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenie Publicznego, starając się wprowadzić nowoczesny i demokratyczny ustrój polskiego szkolnictwa. Po nieudanych próbach reform szkolnictwa zrezygnował z posady ministerialnej i z braku innych źródeł utrzymania rozpoczął pracę w banku PKO jako urzędnik niższego szczebla. Nie przerywał jednak pracy naukowej.
 
W 1923 roku ukazała się jego książka „Historia naturalna lodu” będąca efektem wcześniejszych studiów w Szwecji. W 1924 roku rozpoczął pracę w Państwowym Instytucie Meteorologicznym, którego wkrótce został dyrektorem. Ponadto prowadził wykłady na Wolnej Wszechnicy Polskiej, będąc od 1927 roku jej profesorem. W 1929 roku założył Towarzystwo Geofizyków, w 1934 roku zainicjował powstanie Obserwatorium Sejsmologicznego. Patronował przedsięwzięciom związanym z Drugim Rokiem Polarnym i polską wyprawą na Spitsbergen w 1934 roku, a w 1938 roku założył Koło Polarne.
 
Wraz z Henrykiem Arctowskim działał jako wiceprzewodniczący w Międzynarodowej Komisji Lodów i Śniegu. Okres II wojny światowej spędził Dobrowolski w kraju. W latach 1945-1954 był profesorem pedagogiki na Uniwersytecie Warszawskim i został wybrany członkiem Polskiej Akademii Nauk. Po 1950 roku ówczesne władze PRL zaczęły ograniczać jego działalność naukową, pozbawiono go etatów asystenckich i zamknięto prowadzone przez niego studium doktoranckie. W związku z tą trudną sytuacją ostatnie prace Dobrowolskiego mogły ukazać się dopiero pośmiertnie, przygotowane przez jego uczniów.

Antoni Bolesław Dobrowolski zmarł w Warszawie 27 kwietnia 1954 roku. Pochowano go na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. (TJ)

Formacje geograficzne oraz obiekty w Antarktyce nazwane imieniem Dobrowolskiego:
  1. Wyspa Dobrowolskiego, obok Wyspy Anders, Archipelag Palmera, 64°36’S, 62°55’W,
  2. Lodowiec Dobrowolskiego, Zatoka Martel, Wyspa Króla Jerzego, 62°05’S, 58°17’W,
  3. Szczyt Dobrowolskiego, pomiędzy Zatoką Admiralicji a Zatoką Króla Jerzego, Wyspa Króla Jerzego 61°57’S, 58°14’W ,
  4. Stacja Antarktyczna im. A.B. Dobrowolskiego, pierwsza Polska Stacja na Antarktydzie otwarta w 1959 roku w Oazie Bungera (infrastruktura przekazana przez ZSRR), we Wschodniej Antarktyce, 66°017’S, 100°45’E. Wykorzystywana sporadycznie w kilku sezonach letnich, a od 1979 roku nieczynna. 

 

 opracowano min. na podstawie:
„Ludzie z antarktycznej historii” - S. Rakusa-Suszczewski, 1995, Warszawa
„Wspomnienia z wyprawy polarnej” - A.B. Dobrowolski, 1950, Warszawa
„Polscy zdobywcy białego lądu” – J. Machowski, 1997, Warszawa
 

 
Projekt, realizacja, opieka serwisowa: ARKTOS © 2009-2017 IBB PAN ZBA