ANTARKTYKA

Antarktyka :: Polacy w Antarktyce :: po 1945 roku :: Stanisław Rakusa-Suszczewski

Stanisław Rakusa-Suszczewski


  
Stanisław Rakusa-Suszczewski urodził się w 1938 roku w Warszawie. Studia ukończył na Uniwersytecie Warszawskim w 1961 roku, uzyskując stopień magistra biologii (hydrobiologii) za pracę wykonaną na Spitsbergenie. Następnie rozpoczął pracę w Katedrze Hydrobiologii UW.
 
W latach 1962/63 pracował w Brazylii na Uniwersytecie Sao Paulo w Instytucie Oceanologii. Po powrocie do kraju, w 1965 roku został zatrudniony w Morskim Instytucie Rybackim i był urlopowany na studia doktoranckie na Wydziale Oceanografii i Rybactwa Morskiego WSR w Olsztynie. Stopień doktora habilitowanego uzyskał w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego, gdzie pracował w latach 1968-1975, organizując wspólnie z prof. R. Z. Klekowskiem wyprawy antarktyczne.
 
W latach 1968-1970 biolodzy S. Rakusa-Suszczewski i K. Opaliński zimowali na stacji „Mołodziożnaja”, w okresie lata 1971-1972 ponownie, na stacji „Mołodziożnaja” pracował S. Rakusa-Suszczewski (kierownik) oraz Maciej Rembiszewski i Andrzej Piasek. W latach 1973-1974 na „Mołodziożnej” kontynuowali badania S. Rakusa-Suszczewski (kierownik), Krzysztof Jażdżewski i Andrzej Lipkowski. Z końcem lata S. Rakusa-Suszczewski został przewieziony i w czasie zimy 1974 roku pracował na amerykańskiej stacji antarktycznej „McMurdo”.
prof. Stanisław Rakusa-Suszczewski
foto. T. Janecki
 
 Od 1975 roku S. Rakusa-Suszczewski zostaje przeniesiony i pracuje w Instytucie Ekologii PAN pod kierunkiem R. Z. Klekowskiego.  
 
W latach 1975/76 z pomocą władz wydziału II PAN zorganizował wspólnie z Morskim Instytutem Rybackim wyprawę statków "Profesor Siedlecki" i "Tazar". Wyprawą kierował doc. Daniel Dudkiewicz, kierownikiem naukowym był doc. dr hab. S. Rakusa-Suszczewski. Uczestniczyli w niej również biolodzy, biorący udział we wcześniejszych wyprawach antarktycznych: Krzysztof Opaliński, Krzysztof Jażdżewski, Maciej Rembiszewski. Działaniom naukowym sprzyjały sukcesy połowowe floty rybackiej. W latach 1976/77 doc. dr hab. S. Rakusa-Suszczewski był inicjatorem i kierował wyprawą, która założyła Stację im. H. Arctowskiego w Antarktyce. Zastępcami byli kom. Franciszek Wróbel i Wiesław Wiórkiewicz, kierownikiem grupy pozostającej na zimowanie był doc. dr Józef Jersak.

Wyprawa wyruszyła w 1976 roku na statkach m/s „Zabrze” i m/t „Dalmor”. Flagę na Stacji im. H. Arctowskiego podniesiono 26 lutego 1977 roku i Stacja ta pracuje bez przerwy do dziś. Stacja pełniła również funkcje usługowe dla floty rybackiej, dawała słodką wodę i udzielała pomocy medycznej załogom rybackich jednostek. Założenie Stacji dało podstawę wejścia Polski w 1977 roku do Układu Antarktycznego jako pełnoprawny, 13. członek tego Układu oraz Naukowego Komitetu Badań Antarktycznych SCAR, a w późniejszym okresie różnych jego agend jak SCALOP, COMNAP itd. Obecnie członków państw Układu Antarktycznego jest 28.

S. Rakusa-Suszczewski pracując w Instytucie Ekologii w latach 1981-1986 zorganizował również 4 polskie wyprawy dużych zespołów naukowych na statku r/v „Profesor Siedlecki” w ramach wielkiego, międzynarodowego programu BIOMASS (1.Fibex, 2.Sibex, 3.BIOMAS III i 4.BIOMASS IV) którymi kierował.

Rezultaty polskich badań w wyprawie FIBEX zostały wydane przez SCAR w Cambridge w 1985 roku w postaci monografii pt: „Atlas of Polish Oceanographic Observations in Antarctic Waters 1981”. S. Rakusa-Suszczewski był współredaktorem kilkudziesięciu zeszytów BIOMASS HANDBOOK. Każda z polskich wypraw została zakończona wydaniem tomu prac w "Polish Polar Research" (1982, Vol.3,3-4, 1985, Vol.6,1-2, 1988, Vol.9,2-3, i 1991 Vol.12,4). Był też członkiem rady redakcyjnej międzynarodowego pisma "Polar Biology", Springer-Verlag. Każdy z tomów po-wyprawowych jest oddzielną monografią polskich badań oceanobiologicznych, logicznie jednak ze sobą związanych obszarem, skalą i zakresem prac wykonywanych przez, i wykształconych w badaniach Antarktycznych specjalistów dobieranych z wielu ośrodków, na co wpływ miał S.Rakusa-Suszczewski.
 
W latach 1984-85 był doradcą Brazylii do spraw budowy statku i stacji antarktycznej, co owocuje do dziś ścisłą współpracą obu państw w Zatoce Admiralicji. 
 
W latach 1986-88 z ramienia Polskiej Akademii Nauk był doradcą przy budowie antarktycznej stacji Hiszpanii ”Juan Carlos I”, którą budowali Polacy.
 
W latach 1990-91 służył jako doradca holenderskiej wyprawy, której rezultaty dały Holandii prawo wejścia do Układu Antarktycznego.
 
W 1992 roku Prezydium PAN podjęło decyzję utworzenia samodzielnego Zakładu Biologii Antarktyki PAN i oddzielenia od IE PAN. 
 
Był współorganizatorem międzynarodowego programu "Coastal-Shelf EASIZ", w którym Stację H. Arctowskiego uznano jako „core-station”. Był autorem polskiego narodowego programu badań antarktycznych prowadzonych na Stacji pt. „Zmienność ekosystemów polarnych”, w którym uczestniczyło 10 Uniwersytetów, szereg placówek PAN i instytucji resortowych.

W 1993 roku dokonał hipotecznego zakupu działki i budynku w Warszawie dla potrzeb Zakładu Biologii Antarktyki, połowę pieniędzy uzyskał od Hiszpanii za doradztwo i budowę stacji „Juan Carlos I”, pozostałą kwotę z procentów od środków przyznanych przez KBN. Budynek i zbiory muzealne stanowią pewną gwarancję zachowania dorobku polarnej działalności.

W roku 1997 uzyskał dodatkowe środki w wysokości 4.4 mln PLN na inwestycje w Stację H. Arctowskiego, co pozwoliło na jej poważną modernizację dokonaną w roku 1997/1998. Rozwijając ZBA PAN z „własnych środków finansowych” kupił drugi dom sąsiadujący z dotychczasowym przy ul. Ustrzyckiej 12, co stanowi powiększone zaplecze ZBA PAN. 

   
Od 1 marca 1999 roku dodatkowo pełnił funkcję zastępcy Przewodniczącego wydziału II PAN d/s placówek naukowych. Kierował Zakładem i Stacją H. Arctowskiego do roku 2005. W latach 2005 - 2006 pełnił funkcję Stałego przedstawiciela PAN w Rosyjskiej Akademii Nauk w Moskwie. W roku 2007, po powrocie do Polski przeszedł na emeryturę.

Był recenzentem 3 prac magisterskich, 11 doktoratów, 1 doktora honoris causa, był promotorem 13 prac doktorskich, recenzentem 14 habilitacji i 4 opinii na profesora. Z wyjątkiem dwóch prac doktorskich wszystkie pozostałe stopnie i tytuły uzyskano za prace prowadzone w Antarktyce.

Za swoją działalność i organizację współpracy międzynarodowej otrzymał odznaczenia polskie, amerykańskie, hiszpańskie i czeskie Krzyż Kawalerski, Antarctic Medal (Departamentu Obrony USA) i Medal Ramon Cahala ( Akademii Nauk - CSIC, Hiszpanii), Medal im. Kazimierza Demela (Morski Instytut Rybacki) oraz Medal Uniwersytetu Masarika w Brnie (Czechy). Krzyż Oficerski OOP w 2002.
 
Jest członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk oraz doktorem honoris causa Rosyjskiej Akademii Nauk i Akademii Rolniczej w Szczecinie.

Portret profesora - 2006 rok.
pędzla Ewy Rakusa-Suszczewskiej

 

   
 


 
 
 
 
 
Projekt, realizacja, opieka serwisowa: ARKTOS © 2009-2017 IBB PAN ZBA