POLSKA STACJA ANTARKTYCZNA
im. H. ARCTOWSKIEGO     STRONA ARCHIWALNA

Stacja "Arctowski" :: Przyroda :: Obiekty naszych badań :: Nacella concinna (Strebel 1908)

Nacella concinna (Strebel 1908)

Czareczka Nacella concinna jest charakterystycznym i dominujacym przedstawicielem bentosu przybrzeżnych wód morskiej Antarktyki. Występuje przede wszystkim na podłożu kamienistym, bądz kamienisto-piaszczystym. Ten gatunek Patellidae notowany był w Antarktyce Zachodniej w wodach wokół Południowej Georgii, Południowych Orkadów, Szetlandów Południowych oraz całego Półwyspu Antarktycznego. Rodzina ta w Antarktyce reprezentowana jest tylko przez ten gatunek, jednak w sub-Antarktyce, na północ od Orkadów Południowych, występuje już kilka innych gatunków, tj. Nacella edgari czy Nacella maquarensis. Ślimaki te zasiedlają wody przybrzeżne, aż do 110m głębokości, a w Zatoce Admiralicji ich obecność stwierdzono do głębokości 50m.
Jest jednym z ważniejszych składników meiofauny w strefie międzypływowej. Na Wyspie Signy (Orkady Południowe) oszacowano, że tamtejsza populacja N. concinna stanowi ponad 83% całej biomasy ślimaków bytujących na głębokości 0-12m. Zagęszczenie czareczek w wodach Zatoki Admiralicji waha się od 9,5 do 188 os./m2 w strefie pływów, 0,25 do 38,5 os./m2 w wodzie na głębokości 3,5-25m. Maksymalne zagęszczenie zanotowano w strefie pływów gdzie wyniosło 456 os./m2 .
Czareczki N. concinna, jak większość przedstawicieli rodziny Patellidae, posiadają muszlę o stożkowatym kształcie, rozszerzającą się ku dołowi oraz szeroką i dobrze umięśnioną stopę, dzięki której mogą silnie przywrzeć do podłoża. Wielkość muszli dorosłego osobnika N. concinna waha się w granicach 38-43mm długości, taki osobnik waży średnio 9-12g. Często powierzchnia muszli porośnięta jest glonami endolitycznymi oraz makroglonami.
Gatunek N. concinna jest gatunkiem endemicznym. Szczątki muszli czareczek odnalezione w osadach formacji La Meseta na Wyspie Seymour były dowodem na występowanie tych ślimaków w wodach Antarktyki już w Eocenie ery Kenozoicznej (50 mln lat temu), czyli jeszcze przed zlodowaceniem Antarktydy. Czareczki są zwierzętami roślinnożernymi, odżywiającymi się mikroglonami porastającymi podłoże lub plechy makroglonów. Również fitoplankton i okrzemki żyjące pod powierzchnia lodu, które opadają na dno stają się źródłem pożywienia tych ślimaków. Poruszając się powoli po podłożu zeskrobują mikroglony z powierzchni. Jest to gatunek, który jako jeden z nielicznych w wodach Antarktyki może odżywiać się przez cały rok, choć w czasie zimy ilość pobieranego pokarmu znacząco maleje.
Podobnie, jak większość antarktycznych bentosowych bezkręgowców, również osobniki N. concinna należą do zwierząt bardzo wolno rosnących, co więcej, rosną wolniej niż inni przedstawiciele Pattelidae, co związane jest z ekstremalnie niskimi temperaturami wody, w których żyją, specyficznym fotoperiodem, zmniejszonym dostępem pokarmu w czasie zimy oraz dość niskim poziomem metabolizmu. Można u nich wyróżnić dwa okresy rozwoju: szybkiego wzrostu, w czasie antarktycznego lata, kiedy mają dużo pożywienia, oraz wolniejszego - w okresie zimy. Jednak okres szybkiego wzrostu jest stosunkowo krótki i obejmuje jedynie 2-3 miesiące w roku. W sytuacjach niedoboru pokarmu stwierdzono zmniejszanie się masa ciała czareczek, jednak masa ich gonad nie ulega zmianom. Dość trudny do oszacowania jest maksymalny wiek życia tych ślimaków. Z modeli, które zostały stworzone dla tego gatunku, wynika że mogą one żyć nawet 63 lata. Pomiary laboratoryjne dowiodły, że czareczka mierząca około 45mm długości może mieć około 14 lat. Na podstawie pomiarów trudno jest jednak stwierdzić wiek osobnika N. concinna, ponieważ przyrosty zależą, przede wszystkim od dostępu pokarmu oraz od warunków środowiskowych, a te mogą się różnić każdego roku.
Ślimaki N. concinna są w stanie przeżyć w temperaturze od -12,90C aż do 16,60C, aktywnie mogą się poruszać aż do momentu zamarzania wody (w przypadku wód Antarktycznych do -1,90C), a powyżej 20C prędkość przemieszczania się stopniowo spada, aż przy 140C ustaje całkowicie. Jest to przykład doskonałego przystosowania do życia w strefie pływów, gdzie często, nawet w okresie antarktycznego lata, zdaża się, że woda zamarza, a z kolei w słoneczne dni ogrzewa się do temperatury nawet powyżej 100C.
N. concinna rozmnaża się tylko raz w roku, kiedy temperatura wody wzrasta powyżej -1,330C, co wiąże się również ze wzrostem ilości pożywienia. Ma to miejsce przeważnie na przełomie listopada i grudnia. Wtedy to czareczki tworzą agregacje nawet po kilkadziesiąt osobników, często „wchodząc“ jeden na drugiego. U tych rozdzielnopłciowych ślimaków zapłodnienie jest zewnętrzne i jako jedne z nielicznych przedstawicieli bentosu antarktycznego wytwarzają larwy planktonowe.
Najważniejszymi drapieżnikami lądowymi żerującymi na czareczkach są mewa dominikańska (Larus dominicanus) oraz pochwodziób (Chionis alba). Ptaki te przeważnie połykają ślimaki w całości, a po strawieniu pozbywają sie muszli w postaci wypluwek. Dzięki temu ślimaki stają się źródłem materii organicznej oraz mineralnej wynoszonej na brzeg. Szacuje się, że populacja mew dominikańskich licząca około 500 osobników może zjeść dziennie ponad 57kg czareczek, co ma niebagatelne znaczenie jeśli chodzi o wzbogacanie osadów lądowych w materię pochodzącą z morza. Ogromne złoża muszli znajdowane na brzegu, pochodzące nawet sprzed kilkuset lat, są na to dowodem.
Niewiele, jak dotąd wiadomo na temat podwodnych drapieżników czareczek. Obecność tych mięczaków notowano w przewodach pokarmowych niektórych rozgwiazd, jeżowców, mięsożernych ślimaków, kikutnic, wstężniaków oraz dwóch ryb antarktycznych z rodziny Notothenidae. Stwierdzono również wpływ obecności niektórych rozgwiazd i wstężniaków na zmiany zachowania osobników N. concinna, co może świadczyć o traktowaniu tych zwierząt jako drapieżniki.
W wodach wokół Wyspy Signy wyróżniono dwie grupy ślimaków, zamieszkujące w okresie Antarktycznego lata dwa różne środowiska – strefę pływów i strefę sublitoralną poniżej strefy pływów. Obie grupy różnią się od siebie profilem i morfologią muszli. Czareczki zmieszkujące strefę górnego litoralu zostały określone jako concinna, natomiast ślimaki przebywające w strefie pływów - polaris. Zwierzęta ze strefy pływów posiadają muszle wyższe, z wyraźnie zaznaczonym apexem, natomiast kształt muszli zwierząt ze strefy sublitoralnej jest bardziej płaski, bez wyraźnego apexu. Podobnie dwie grupy tych ślimaków zostały opisane w innych miejscach Zachodniej Antarktyki m.in. na Wyspie Signy, Anvers, wokół półwyspu Antarktycznego, a także w Zatoce Potter Cove na Wyspie Króla Jerzego. Czareczki, przebywające w okresie letnim w strefie pływów, są zwierzętami migrującymi na jesieni w głębsze rejony wody, gdzie mieszają się z grupą zwierząt głębiej występujących. Wiosną, ślimaki ponownie wracają na swoje letnie żerowiska. (MM)
 
 
Projekt, realizacja, opieka serwisowa: ARKTOS © 2009-2017 IBB PAN ZBA