INSTYTUT BIOCHEMII I BIOFIZYKI PAN
ZAKŁAD BIOLOGII ANTARKTYKI STRONA ARCHIWALNA

Instytut Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk, Zakład Biologii Antarktyki :: Badania :: Monitoring ekologiczny :: Monitoring ssaków płetwonogich

Monitoring ssaków płetwonogich


Monitoring ssaków płetwonogich obejmuje całoroczne obserwacje prowadzone co 10 dni wzdłuż wybrzeży, na plażach oraz w wodzie.
 
   
Odnotowywane parametry to:
  1. liczba osobników poszczególnych gatunków,
  2. miejsca rozrodu, linienia i wypoczynku osobników poszczególnych gatunków,
  3. sukces rozrodczy, przeżywalność młodych,
  4. rejestr osobników znakowanych.

Praca obserwatorów w rejonie
 Oazy Trzech Sióstr
foto. P. Angiel

   
 
 Na monitorowanych terenach występuje pięć gatunków płetwonogich:
  1. Słoń morski (Mirounga leonina),
  2. Foka Weddella (Leptonychotes weddellii),
  3. Foka krabojad (Lobodon carcinophagus),
  4. Lampart morski (Hydrurga leptonyx),
  5. Uchatka antarktyczna (Arctocephalus gazella).

Tylko raz w historii, w lipcu 1992 roku odnotowano pojawienie się w Zatoce Admiralicji foki Rossa (Ommatophoca rossii).

    Z pośród obserwowanych gatunków tylko dwa rozradzają się na obserwowanych terenach: słonie morskie i foki Weddella. Pozostałe trzy gatunki pojawiają się okresowo. Jednorazowo odnotowano narodziny uchatki. Roczny cykl przebywania płetwonogich na zachodnim brzegu Zatoki Admiralicji układa się następująco: na początku lata (grudzień-styczeń) najliczniejszym gatunkiem są słonie morskie, pod koniec lata (luty-marzec) uchatki antarktyczne, a zimą kiedy zatokę pokrywa lód – foki krabojady.

Liczenie słoni morskich
w Zatoce Króla Jerzego
foto. P. Angiel

   

Słoń morski (Mirounga leonina)

Słoń morski występujący na Szetlandach Południowych stanowi część populacji rasy Georgii Południowej, która żyje na wysuniętym najdalej na południe skraju zasięgu tego gatunku. Począwszy od 1983 roku jego liczebność w rejonach subantarktycznych gwałtownie spada. W Zatoce Admiralicji i Króla Jerzego jest to najliczniejszy gatunek z pośród regularnie występujących i rozmnażających się tam. Pojawienie się i rozmnażanie słoni morskich na brzegach obu zatok w dużej mierze zależy od powstania stopy lodowej utrudniającej im wyjście na brzeg. Słonie morskie najliczniej występują w grudniu i styczniu, a ich liczebność jest najmniejsza w sierpniu. Szczenięta słoni morskich pojawiają się w końcu września i połowie października. Gatunek ten odżywia się głównie głowonogami i rybami, przy czym w trakcie rozrodu od października, a następnie podczas linienia do lutego, słonie morskie nie odżywiają się. W styczniu 1979 roku w ASPA 128 odnotowano 964 osobniki tego gatunku. W sezonie letnim 2008/09 na terenach Patelnia Point, Blue Dyke II i Blue Dyke III w 5 haremach na świat przyszło ok. 290 szczeniąt. 6 lutego 2009 roku Anna Gasek zarejestrowała ponad 490 osobników tego gatunku i jak dotąd była to największa liczba zaobserwowanych osobników w tym sezonie. W ASPA 151 odnotowano ponad 160 szczeniąt a największa liczba zarejestrowanych osobników wyniosła ok. 750 w styczniu 2009 roku.
 
Foka Weddella (Leptonychotes weddellii)

Foki Weddella są drugim co do liczebności po krabojadach gatunkiem o rozmieszczeniu cirkumantarktycznym (wokółantarktycznym). Odżywiają się głównie rybami i głowonogami. Gatunek ten jest związany z lodem przybrzeżnym. W Zatoce Admiralicji i Króla Jerzego występuje nielicznie, ale przez cały rok; latem na brzegach, zimą również na lodzie. Najwięcej fok Weddella spotykać można w listopadzie, grudniu i styczniu, najmniej w maju i czerwcu. W rejonach położonych dalej na południe rozród rozpoczyna się w październiku i na początku listopada, w obserwowanych przez nas zatokach odnotowano pojawienie się pierwszych szczeniąt już na początku września. W ASPA 128 w sezonie 1978/1979 w grudniu obserwowano ponad 500 osobników tego gatunku. W 1988 roku w grudniu już tylko 30, w październiku 1990 roku 37. Liczba pojawiających się w Zatoce Admiralicji fok Weddella drastycznie zmalała, i z roku na rok maleje. W grudniu 2006 roku odnotowano maksymalnie 11 osobników. W 2008 maksymalnie zaobserwowano 6 osobników w październiku. 
 
Foka krabojad (Lobodon carcinophagus)
 
Zdecydowanie dominujący w Antarktyce gatunek, związany z pakiem lodowym. Odżywia się głównie krylem, ale w skład jej pożywienia mogą wchodzić również ryby i głowonogi. Nie każdego roku pojawiają się na monitorowanych przez nas terenach. Ich obecność zależy od sytuacji lodowej w Cieśninie Bransfielda i zimowych temperatur. Krabojady pojawiają się kiedy zamarza zatoka, lub napływa pak lodowy. Bywają zimy bez lodu i bez krabojadów. Liczebność tych fok w Zatoce Admiralicji, jeśli już występują na paku lodowym, wacha się znacznie w poszczególnych dekadach i z dnia na dzień. Szczyt liczebności przypada na wrzesień i październik. Jedni z pierwszych obserwatorów we wrześniu 1978 roku odnotowali ponad 1000 osobników tego gatunku. W październiku 1980 roku liczba krabojadów w zatoce wzrosła do 1843. We wrześniu 2006 roku maksymalnie zaobserwowano 234 osobniki, w następnym roku na przełomie września i października niecałe 100 sztuk.
 
Lampart morski (Hydrurga leptonyx)
 
Lampart morski występuje głównie na paku lodowym, późną jesienią i zimą migruje na północ aż do wysp subantarktycznych. We wrześniu i październiku dietę lampartów morskich w 80% stanowi kryl. W późniejszym okresie w pokarmie tych fok dominują pingwiny, szczenięta krabojadów i głowonogi. W Zatoce Admiralicji najwięcej osobników obserwuje się w październiku, w innych miesiącach pojawiają się raczej pojedyncze sztuki. Około 60 sztuk, naliczono 20 października 1978 roku. W październiku 1988 roku odnotowano 31 lampartów, w 1989 17 a w 1990 roku maksymalnie 16. W październiku 2006 roku w okolicach Stacji zaobserwowano 3 sztuki.
 
Uchatka antarktyczna (Arctocephalus gazella) 
 
Po prawie całkowitym wyniszczeniu uchatek w XIX wieku, na Szetlandach Południowych pojawiły się one ponownie w 1959 roku. Ich liczba stale wzrasta. W Zatoce Admiralicji występują głównie na zachodnim i południowym brzegu od strony Cieśniny Bransfielda. W obu monitorowanych obszarach nie tworzą koloni rozrodczych a ich pojawienie się związane jest z sezonową migracją. Uchatki przybywają w styczniu i lutym a szczyt ich liczebności przypada na luty, marzec i kwiecień. W marcu 1979 zarejestrowano 447 osobników, w lutym 1981roku – 781. W marcu 1990 roku maksymalnie odnotowano już 1004 sztuki, w 2006 liczba uchatek wzrosła do ponad 2920. Kolejne lata to ponad 1370 w 2007 i jak dotąd 1650 w 2009. Pomimo wahań liczebności z roku na rok liczba osobników tego gatunku rośnie. (MK)
 
 
 
 
Projekt, realizacja, opieka serwisowa: ARKTOS © 2009-2016 IBB PAN ZBA